تتمهء معرفت بلدان به وجه ديگر اگر مسافر بر سبيل سياحت از جزيرهء ساحل فارس ( 1 ) قيس ( 2 ) نام خواهد كه از ديار هند بگذرد و به ديار چين ( 3 ) و مهاچين ( 4 ) رود ، شهرها كه بر يمين ساحل افتاده‌اند و بنزد عرب مشهور و معروف است ، نخست بحرين ( 5 ) است [ و ] ماهى رومان ( 6 ) و حلّه ( 7 ) و تاوه ( 8 ) است و لحسا ( 9 ) و قطيف ( 10 ) [ و شمير ] ، و همچنين بر امتداد سمت مىكشد تا عمّان ( 11 ) و ظفار ( 12 ) و شهر عدن ( 13 ) ، كه فرضهء ساحل اعراب است ، و از آنجا بر ممرّ سمت سواحل مىكشد تا ديار مصر و صعيد اعلى ( 14 ) ، و از آنجا بعد از آن شهر مقديشو ( 15 ) است بر ساحل حبشه و زنگبار ( 16 ) و بربر و سودان العرب ( 17 ) افتاده ، غور تباه دارد مانند غور كنبايت ( 18 ) ، سفاين بسيار غرق شوند . اهل آنجا عربى زبان‌اند ، و به تاريخ سنهء ستّين و ستّمايه مسلمان شدند . پادشاهى معيّن ندارند ؛ و در هرمحلّتى شيخى ( 19 ) مقدّم و سرور باشد مقبول خاص و عام . عنبر و عاج و آبنوس و پوست پلنگ بربرى و ديگر قماش نفيس از آنجا آورند ؛ و در جزاير آنجا فيل بسيار باشد . از آنجا گذشته ولايت زنگبار و حبشه است و قميره ( 20 ) و جزاير صعب ( 21 ) اهالى حبشه مسلمان‌اند و بعضى ترسا ، [ و ] يك حدّ او به صعيد الاعلاى مصر پيوسته . از آنجا گذشته بحر محيط ( 22 ) است تا قطب جنوبى ، كه آنجا ديگر